19-10-2016 » Powiat i region

Zegar i jego historia – „Daty i zegarki są wynalazkiem ludzi” według Stanisława Jachowicza

Zegary – jakże nieodzowne i praktyczne dla niemal każdego człowieka na świecie. Każdy niemal chce w danej chwili wiedzieć, która jest akurat godzina. Spoglądamy wówczas to na zegarek naręczny, to na wieżę zegarową, czy też do naszych komórek. Czy wiecie, że jego historia sięga blisko 3 tysięcy lat przed naszą erą. Ale o tym za chwilę i po kolei.

Zapewne mało kto przypuszcza, że rozróżniamy zegary oparte na zjawiskach naturalnych i prostych zjawiskach fizycznych. Do nich zaliczamy zegary słoneczne, księżycowe, wodne, piaskowe (klepsydra), ogniowe (świece) i oliwne.

A nadto, zegary oparte na bardziej skomplikowanych mechanizmach i zjawiskach fizycznych do których zaliczamy m. in. zegary mechaniczne (wahadłowe i balansowe), elektryczne i elektroniczne, kwarcowe, atomowe, zegary synchronizowane falami radiowymi z wzorcowym zegarem (DCF77), jak również pulsarowe i binarne.

Spora jest też skala zegarów pod względem podziału ze względu na sposób wskazywania czasu. Są więc zegary tarczowe (tarcza 12 – godzinowa wskazówkowa, ewentualnie z sekundnikiem, rzadziej 24 – godzinowa), jak również; diodowe, ciekłokrystaliczne, kartkowe, projekcyjne, dźwiękowe oraz… dotykowe.

Nieco jego historii w datach:

Pierwsze zegary były zegarami słonecznymi.  Taki zegar działa dzięki promieniom słonecznym lub księżycowym. Ustawiona tarcza wraz z elementem gnomomicznym (inaczej polos jest ustawiony równolegle do kierunku osi Ziemi), który rzuca cień na odpowiednia porę wskazuje nam aktualny czas.

Aby ułatwić sobie rozplanowanie życia, ludzie stworzyli zegary słoneczne. Pierwszy taki zegar powstał w starożytnym Egipcie około 800 r. p.n.e. Został wyrzeźbiony w łupku, a cień rzucał gnomon (pionowy element w środku zegara). Dookoła było sześć wyżłobień, które określały pory dnia.

Około 250 r. p.n.e. Grecy opracowali dokładniejsze zegary słoneczne. Apoloniusz z Perge stworzył zegar z oznaczeniami wszystkich godzin.

Wspomina się też, że podobny zegar został wynaleziony przez Babilończyka Berossos’a w III w. p.n.e. Od VII w. n.e. zegary słoneczne były umieszczane na wszystkich kościołach.

Najstarsze zegary słoneczne w Polsce umieszczone są na skarpie kościoła w Strożyskach (wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie buskim, w gminie Nowy Korczyn).

Około roku 2.700 p.n.e. powstały zegary wodne i piaskowe, znane jako klepsydry.

W roku 724 niejaki Liang Lingzan z Chin skonstruował zegar mechaniczny. Z kolei w roku 1090, Chińczyk Su Song, zbudował astronomiczny zegar wodno – mechaniczny.

Już w XIV wieku znane były mechaniczne zegary wieżowe, a w 1364 r. datuje się wydanie pierwszego szczegółowego opisu mechanizmu zegarowego autorstwa Włocha, Giovanniego da Dondi’ego.

Niemiec, Peter Henlein, w roku 1512 wymyślił zegarek kieszonkowy, a w roku 1657 powstał za sprawą Christiaana Huygensa, holenderskiego matematyka oraz Adama Adamandego Kochańskiego, jezuity i matematyka; zegar wahadłowy.

Pierwsza wskazówka minutowa zaistniała na zegarku w roku 1676, dzięki Anglikowi, Danielowi Quare.

Wskazówka sekundowa pojawiła się na zegarkach w roku 1680. Z kolei chronometr okrętowy powstał w roku 1761 dzięki wynalazkowi Johna Harrisona (Anglia).

W roku 1810 powstał zegarek naręczny, a za jego skonstruowaniem stoi szwajcarska firma Breuget.

Około roku 1860 wynaleziono zegarek elektromagnetyczny, który skonstruował niejaki Matthias Hipp.

Kolejne historyczne ciekawostki związane z rozwojem zegarków sięgają roku 1927, kiedy to powstał zegarek kwarcowy, w którym do odmierzania czasu wykorzystuje się drgający kryształ kwarcu. Drgania kryształu są zliczane przez układy cyfrowe, które pokazują aktualny czas na wyświetlaczu zegarka. Rezonator kwarcowy wytwarza sygnał o precyzyjnie ustalonej częstotliwości, przez co zegary kwarcowe są co najmniej o rząd wielkości dokładniejsze od zegarów mechanicznych.

22. lata później, a dokładnie, w roku 1949, skonstruowano zegar atomowy, którego działanie opiera się na zliczaniu okresów atomowego wzorca częstotliwości.

Nie tak dawno temu, bo w roku 2011, inżynierowie skonstruowali zegar pulsarowy, którego działanie opiera się na zliczaniu impulsów fal radiowych emitowanych z dużą regularnością okresu przez pulsary.

W szczególności wykorzystanie pulsarów o milisekundowym okresie emisji pozwala na zbudowanie stabilnie działających zegarów o dużej dokładności, jednak wymaga to skorygowania naturalnie występujących nieregularności emisji.

Co ciekawe, pierwszy taki zegar uruchomiono w Gdańsku w 2011 roku. W momencie jego instalacji był to najdokładniejszy zegar na świecie oraz pierwszy, który rejestruje upływ czasu opierając się na źródle sygnałów spoza Ziemi.

Historię  zegara spisał Miwa

 

 

Jeden komentarz na temat: Zegar i jego historia – „Daty i zegarki są wynalazkiem ludzi” według Stanisława Jachowicza

  1. Avatar Olek pisze:

    To wszystko bardzo ciekawe, ale skąd człowiek, który wymyślił pierwszy zegar, wiedział która jest godzina?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *