Interesująca historia kamieńskiej Konkatedry

Katedra pw. św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim  jest najstarszym zabytkiem architektury sakralnej i zarazem murowanej na terenie Pomorza Zachodniego.  A jej powstanie zawdzięczamy misji chrystianizacyjnej św. Ottona z Bambergu, podczas której, w roku 1124, wzniesiono drewnianą świątynię misyjną na placu przed grodem Camyn.
W roku 1140 utworzono biskupstwo misyjne z siedzibą w Wolinie przeniesione następnie w roku 1176 do Kamienia. Dnia 15 sierpnia 1176 roku w święto Matki Bożej Wniebowziętej na miejscu wcześniejszej świątyni położono kamień węgielny pod budowę romańskiej bazyliki: przyszłej katedry biskupa diecezji kamieńskiej. Podczas prowadzonych dotychczas w katedrze i jej obrębie prac archeologiczno-architektonicznych, nie natrafiono na pozostałości drewnianego kościoła misyjnego, stąd przypuszcza się, że kościół ten rozebrano lub że katedra spoczęła strukturalnie na tej wcześniejszej świątyni. Plan budowy katedry przewidywał trzyprzęsłową bazylikę romańską z obszernym transeptem i chórem zakończonym półokrągłą absydą. Realizacja tego projektu trwała (z późniejszymi zmianami) do przełomu XIV i XV wieku.
W 1535 katedra przeszła w ręce Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego. Świątynią luterańską pozostawała do 1945 roku. Pomimo wprowadzenia protestanckiej ordynacji kościelnej zachowano rangę katedralną świątyni i do XIX wieku przy kościele istniała kapituła katedralna. Podczas wojny trzydziestoletniej doszło do zniszczenia wnętrza. Dzięki hojności księcia Ernesta Bogusława von Croya świątynia w drugiej połowie XVII wieku uzyskała nowe barokowe wyposażenie oraz istniejące do dziś organy.

Od 53. Lat między innymi na nich grają organiści w ramach swych koncertów w ramach Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej i Kameralnej.

W 1802 roku została zburzona gotycka wieża katedry. W 1855 w świątyni zostały przeprowadzone prace renowacyjne oraz wzniesiono nową neogotycka dzwonnicę. W 1888 przeprowadzono renowację barokowych organów. W 1934 roku dokonano kolejnej restauracji katedry, a także zmieniono wygląd wieży.

W 1972 roku ustanowiono ją konkatedrą rzymskokatolickiej diecezji szczecińsko-kamieńskiej, w 1992 roku przekształconej w archidiecezję. W 2005 roku konkatedra oraz sąsiadujący z nią zespół budynków rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zostały uznane za pomnik historii.

14 września 2010 r. abp Andrzej Dzięga stosownym dekretem ustanowił w katedrze sanktuarium, wychodząc naprzeciw wzrastającemu kultowi obrazu Cudownego Obrazu Pana Jezusa Ukrzyżowanego i Matki Bożej Bolesnej.

Katedra jest nekropolią książąt pomorskich z dynastii Gryfitów. W prezbiterium świątyni zostali pochowani: Małgorzata, żona Bogusława IV, Warcisław IV, Bogusław V, Bogusław VIII, Zofia, żona Bogusława VIII.
Istotna chronologia katedralna:
1176 – 1544 Katedra Diecezji Kamieńskiej (katolicka).

1544 – 1648 Siedziba luterańskich biskupów.

1648 – 1812 Siedziba luterańskiej Kapituły.

1812 – 1945 Kościół parafialny unijno – ewangelicki.

1945 – 1972 Kościół parafialny katolicki.

28.06.1972 r. Dekretem Papieża Pawła VI – Konkatedra Diecezji Szczecińsko – Kamieńskiej.

1124 r. – Chrystianizacja Pomorza przez św. Ottona biskupa brandenburskiego z ramienia księcia polskiego Bolesława Krzywoustego (biskup był kapelanem Władysława Hermana i wychowawcą jego synów). Wzniesienie pierwszego drewnianego kościoła św. Jana na targowisku pod grodem kamieńskim zastąpionego niebawem budowlą granitową.

1140 r. – założenie biskupstwa pomorskiego z siedzibą w Wolinie.

1176 r. – przeniesienie siedziby biskupiej do Kamienia (odtąd Diecezja Kamieńska). Biskupstwo z krótkimi przerwami, było egzemcyjne czyli podlegało bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Początek budowy obecnej katedry (w północnym transepcie fragmenty kościoła granitowego. Projekt planu rzut 3 – przęsłowy bazyliki romańskiej, obszerny transept, chór z półkolistą absydą.

Ok. 1180 – 1210 – budowa prezbiterium z cegły do połowy wysokości w formie romańskiej, nieco później budowa górnej części w formie wczesnogotyckiej.

Ok. 1210 – 1250 – wzniesienie transeptu, zakrystii od północy i małego kapitularza przy transepcie południowym.

Ok. 1250 – budowa portalu w transepcie południowym z rzeźbionymi archiwoltami i tympanonem z Adoracją Baranka; dobudowa tamże „paradyża” (kruchty).

1247 – projekt nieziszczony stworzenia metropolii kamieńskiej.

1308 – częściowe zniszczenie i splądrowanie katedry przez wojska brandenburskie.

Po 1310 – budowa krużganków po stronie północnej ok. 1325 -1350 nad skrzydłem wschodnim pomieszczenie gotyckie (późniejszy skarbiec) z malowidłami ściennymi.

Przed 1320 – malowidła na sklepieniu prezbiterium i we konsze absydy.

Ok. 1330 – 1385 – budowa korpusu bazylikowego gotyckiego na fundamencie romańskim i wieży (bez wejścia), ceglanego lektorium przed prezbiterium.

1332 – 1400 – fundacja wielu ołtarzy.

Przed 1330 – stalle kanonickie, granitowa chrzcielnica, wielki krucyfiks mistyczny obecnie w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

Ok. 1382 – pierwsze organy.

Przed 1410 – wzniesienie ażurowej attyki ceglaną nad nawą południową – front katedry (wejścia wieżowego nie było).

1419 – budowa kaplicy Lepelów (św. Jana) przy południowym transepcie.

Ok. 1480 – wielki ołtarz: w środkowej szafie Zaśnięcie, Wniebowzięte i Koronacji NP. Marii, na skrzydłach scena życia św. Jana (lewe) i św. Faustyna – jako patronów katedry.

Obok ołtarza na konsolach figury św. Jana Chrzciciela i Ewangelisty – ok. 1480; z tego czasu wielki krucyfiks na tęczy.

W XV w. – fundacja wielu ołtarzy.

Koniec XV w. – budowa kapitularza w jednej kolumnie.

1485 – drugie organy fundacji bpa Benedykta Wallensteina zburzone w 1637 r. przez wojska gen. A. Wellensteina.

1666 – projekt konserwacji i nowego sprzętu barokowego w katedrze.

1669 – 1672 – budowa obecnych organów wg Dyspozycji Breyera ze Stargardu, następnie budowane przez M. Bergiela, naprawiane w początkach XVIII w. i 1855 r. Nowy instrument (1888) zbudowany przez M. Gruneberga ze Szczecina z zachowaniem prospektu barokowego – jego dyspozycja głosów dotąd zachowana.

1682 – Ambona.

1684 – krata przed prezbiterium i ołtarz główny (obecnie przy I filarze nawy południowej) z obrazem Chrystusa przed Piłatem wg sztychu Rembrandta.

1685 – krata przy chrzcielnicy.

Całe wyposażenie druga połowa XVII w. fundacji bpa diuka Ernesta Bogusława de Croy i Archot (1637 – 1653), siostrzeńca ks. pomorskiego Bogusława XIV (portret bpa pod amboną organową).

Przy ścianie transeptu południowego ołtarz ze zburzonego kościoła w Trzęsaczu, obecnie ruiny przy morzu, wykonane przez J. Stellina. Przy I filarze nawy północnej ołtarz barokowy z 1683 r., gotycka szafa z figurą NP Marii i świętymi z kościoła św. Mikołaja w Kamieniu Pomorskim. Na ścianie nawy północnej dwa obrazy: Droga na Golgotę i Ukrzyżowanie – 1528 r. warsztat L. Cranacha. W zakrystii malowidła na sklepieniu późnoromańskie ok. 1250 r.

1802 – zburzenie wieży.

1855 – restauracja katedry pod nadzorem V. Quanta.

1934 – restauracja katedry i przebudowa wieży, która wygląda jak obecnie.

1945 – wykonanie ołtarza dla barokowego obrazu Ukrzyżowanego z Brzozowiec dzisiejsza Ukraina, przedwojenne województwo lwowskie.

1962 – konserwacja i czyszczenie murów wewnętrznych filarów, stall oraz zakrystii pod nadzorem ks. kons. mgr. Romana Kostynowicza (m.in. przystosowanie do nowej liturgii).

1968 – organizacja wystawy w Muzeum katedralnym, które znajdowało się na piętrze.

Wraz z chronologią prof. dr. Gwido Chmarzyńskiego opracował Miwa

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *